Alqoritm

  Alqoritm (ing. Algorithm) — verilmiş məsələni həll etmək üçün dəqiq təyin olunmuş sonlu sayda qaydalar ardıcıllığıdır. Bu qaydalar kompüterdə realizə olunabilən instruksiyalardır. Alqoritm istənilən növ məsələnin həlli üçün tərtib oluna bilər.

   Günümüzdə hesablama texnologiyasında geniş istifadə olunan bu termin IX əsrin məşhur fars riyaziyyatçısı Məhəmməd İbn Musa əl-Xarəzminin (783-850) adıyla bağlıdır.

Muhammad ibn Musa al-Khawarizmi

   Təxminən 825-ci ildə Əl-Xarəzmi onu riyaziyyat aləmində məşhur edən “Əl-kitab əl-müxtəsər fi hesab əl-cəbr vəl müqabələ” adlı kitabını yazmışdır. Yeri gəlmişkən bu gün istifadə etdiyimiz cəbr sözü də bu alimin adıyla bağlıdır. Əl-Xarəzmi öz kitabında mövqeli say sistemi, bu sistemdə hesablama qaydaları haqqında məlumat verir və ilk dəfə sıfırdan (0) istifadə edir. XII əsrin ilk yarısında onun kitabı latın dilinə tərcümə olunaraq “Algoritmi de numero Indorum” adıyla Avropaya daxil olur. Beləliklə də onluq say sistemində hesab qaydalarını alqoritm adlandırırlar. Bu gün istifadə etdiyimiz alqoritm anlayışı isə məsələləri həll etmək üçün istifadə olunan qaydalar (hesabi və məntiqi əməliyyatlar) ardıcıllığını ifadə edir.

Alqoritmin xassələri

  1. Diskretlilik xassəsi. Hər bir alqoritm məsələnin həll prosesini sadə addımların yerinə yetirilməsi ardıcıllığı şəklində ifadə edir və hər bir addımın yerinə yetirilməsi üçün sonlu zaman fasiləsi tələb olunur, yəni başlanğıc verilənlərlə icra olunan hesabi və məntiqi əməliyyatların yerinə yetirilməsi və nəticənin alınması zamana görə diskret yerinə yetirilir.
  2. Müəyyənlik xassəsi. Hər bir alqoritm dəqiq, birqiymətli olmalıdır. Bu xassəyə əsasən alqoritm yerinə yetirildikdə istifadəçinin və onun istifadə etdiyi kompüterdən asılı olmayaraq eyni nəticə əldə edilməlidir.
  3. Kütləvilik xassəsi. Müəyyən sinif məsələnin həlli üçün qurulmuş alqoritm bu sinfə aid olan yalnız başlanğıc qiymətləri ilə fərqlənən bütün məsələlərin həllini təmin etməlidir. Məsələn, ax2 + bx + c = 0 kvadrat tənliyi üçün qurulmuş alqoritm a, b, c – nin ixtiyari qiymətləri üçün məsələni həll edir.
  4. Nəticəlilik və sonluluq xassəsi. Alqoritm sonlu sayda addımdan sonra başa çatmalı və verilmiş məsələnin həlli tapılmalıdır

Alqoritmin təsvir üsulları

  1. Mətn
  2. Blok-sxem
  3. Cədvəl
  4. Alqoritmik dil

Alqoritmin tipləri

  1. Xətti
  2. Budaqlanan
  3. Dövrü

Bernulli ədədlərini hesablayan alqoritm

   İngilis riyaziyyatçısı Ada Lavleys (1815-1852) tərəfindən tərtib olunan Bernulli ədədlərinin hesablanması alqoritmi kompüter üçün yazılan ilk proqram hesab olunur.

Diagram_for_the_computation_of_Bernoulli_numbers

   Ada xanımın özü də təbii olaraq insanlıq tarixinin ilk proqramçısı adını daşıyır. Onun Çarlz Bebbicin analitik maşını ilə bağlı gördüyü işlər gənc xanımı məşhur etmişdir.

Ada_Lovelace

   Ada Lavleysin adının əbədiləşdirilməsi məqsədilə proqramlaşdırma dillərindən birinə onun adı verilmişdir.

Kitabın Mündəricatı

   Python ilə Proqramlaşdırma kitabının materialı çox anlaşıqlıdır. Mövzular sadədən mürəkkəbə doğru sıralanıb və oxucuya addım-addım prinsipi ilə çatdırılır.

Book_15

M Ü N D Ə R İ C A T


Bu Kitab Niyə Yazıldı
Təşəkkürlər
Nəyə Görə Python?

1-ci ADDIM

Gəlin Başlayaq
İnstalyasiya
IDLE – İşləmə Mühiti
İlk Proqram

2-ci ADDIM

Dəyişənlər
Dəyişənlərin Adları
Rezerv Sözlər
input() Funksiyası

3-cü ADDIM

Mənimsətmə Operatoru
Çoxlu Mənimsətmə
Tiplər
Tiplərin Müəyyən Edilməsi
Tip Çevrilmələri

4-cü ADDIM

Şərhlər
İfadələr
Operator və Operandlar
Sadə Riyazi Əməllər
Əməliyyatların Ardıcıllığı
Mürəkkəb İfadələr

5-ci ADDIM

Müqayisə Operatorları
Məntiqi İfadələr və Məntiq Tipi
Məntiq Operatorları
Şərt Operatoru
Çoxlu Budaqlanma
İç-içə Budaqlanma
Natamam Budaqlanma

6-cı ADDIM

Sətirlər
Siyahılar
Kortejlər
Üzvlük Operatorları
Dövr Operatorları
Sayğaclı Dövr
İç-içə dövrlər
Şərtli Dövr
Sonsuz dövrlər

7-ci ADDIM

Ədəd Tipləri
Mənimsətmə Operatorları
Unar Hesab Operatorları
Bit Operatorları
İdentiklik Operatorları
Çoxluq Tipləri
Lüğət Tipi

8-ci ADDIM

Funksiyalar
Funksiya Arqumentləri
Qaytarılan Qiymətlər
Lokal və Qlobal Dəyişənlər
İç-içə Funksiyalar
Qeyri-lokal Dəyişənlər
Rekursiyalar
Funksiyaların Sənədləşdirilməsi
Annotasiyalar
Dekoratorlar
Anonim Funksiyalar
Generatorlar

9-cu ADDIM

Modullar
Modulların Yeri
Adlar Siyahısı
Modulların Hazırlanması
Yenidən Yüklənmə
Modulların Kompilyasiyası
Modulların Skript Kimi İcrası
Paketlər

10-cu ADDIM

Fayllar
Fayl Metodları
Çıxışların Formatlaşdırılması
Formatlaşdırmanın Köhnə Üsulu
Formatlaşdırmanın Yeni Üsulu
str() və repr()
ord() və chr()
Unicode Məsələsi

11-ci ADDIM

Massivlər
Baytlar Ardıcıllığı
Baytlar Massivi
Generator-ifadələr
with operatoru
pass operatoru

12-ci ADDIM

Obyekt Yönümlü Proqramlaşdırma
Siniflər
Obyektlər
Atributlar
__init__() metodu
Sinif və Nümayəndə Dəyişənləri
staticmethod və classmethod
Sinifdən Kənar Elanlar
Varislik
Çoxlu Varislik
Son Olaraq

ƏDƏBİYYAT

Bloqa Xoş Gəlmisiniz

   Müəllifi Kərim Tahiroğlu olan bu kitab Python proqramlaşdırma dili ilə bağlı Azərbaycan dilində nəşr edilmiş ilk ədəbiyyatdır.

Book_09

   Nüfuzlu TIOBE Proqramlaşdırma İcmasının məlumatlarına görə Python hazırda dünya üzrə ilk onluqda yer alan populyar proqramlaşdırma dili sayılır. Python dili 1991-ci ildə Guido van Rossum tərəfindən işlənib hazırlanmışdır. Proqramlaşdırmanın müasir tələblərinə cavab verən bu dil universaldır. Bu gün Google, Intel, CISCO, Hewlett-Packard, Qualcomm, IBM və NASA kimi qurumlar bir çox layihələrini Python dilində işləyib hazırlayırlar. Python dili pulsuz olaraq yayılır. Bu dili öyrənmək asan və əyləncəlidir. Odur ki, Python dili nəinki peşəkar proqramçılar tərəfindən istifadə olunur, eləcə də həvəskarlar, məktəblilər də bu dilin imkanlarından geniş surətdə faydalanırlar. Əgər proqramlaşdırmaya yeni başlayırsınızsa, o zaman Python dili tam Sizə görədir.

   Sizə təqdim edilən bu kitab ali məktəb tələbələri, informatika müəllimləri, orta məktəb şagirdləri və ümumiyyətlə proqramlaşdırmanı öyrənmək istəyən hər kəs üçün nəzərdə tutulmuşdur.

   Bu bloqda isə Sizləri bir-birindən maraqlı məlumtlar, proqramlar və əlbəttə ki, dərslər gözləyir. Kitab və bloqla bağlı öz düşüncələrinizi, təklif və rəylərinizi müəlliflə bölüşə bilərsiniz. Sizə uğurlar 🙂


Sentyabr 2020 üçün TIOBE İndeksi